Voor dit project (officieel: Rotterdam Gateway World) tekende DP World in 2007 een contract met het Rotterdamse Havenbedrijf ter waarde van 900 miljoen euro. Hiermee werd het bedrijf uit Dubai met een belang van 30 procent de grootste investeerder in het project. De terminal zou in 2013 operationeel moeten zijn, waarmee het de eerste terminal zou worden die draait op de Tweede Maasvlakte. Het gaat om een gebied van 156 hectare met bijna twee kilometer kademuur en een capaciteit voor de containeroverslag van 4 miljoen teu (twintig voets containers).

Maar deze ambities komen nu deels op losse schroeven te staan doordat het moederbedrijf van DP World momenteel een schuld kent van 59 miljard dollar. De overheid van Dubai wil geen steun verlenen aan Dubai World voor de aflossing van deze schuld. Op zoek naar een uitweg kondigde het bedrijvenconcern daarom gisteravond een sanering aan.

Wellicht dat DP World door de deze sanering ook in de uitverkoop gaat. Al moet gezegd worden dat er vanuit het perspectief van de Tweede Maasvlakte ook enige hoop is. Van de vijftig bedrijven die het imperium Dubai World telt, is het havenbedrijf een van de weinige die nog goed draait. Tot dusver heeft het Havenbedrijf Rotterdam dan ook laten weten er vertrouwen in het te hebben dat DP World zijn aangegane verplichtingen nakomt.

De overheidsinstantie reageert met deze stelling op de kritiek van de visserij in de Voordelta eerder deze week. Volgens de Visserijvereniging Zuid-West Nederland was aan de vissers beloofd dat zij met hun eurokotters in de maand november en december in de rustgebieden van de Voordelta mochten vissen.

De lokale visserij hechtte veel waarde aan deze afspraak omdat er in de laatste maanden van het jaar weinig garnaal buiten deze rustgebieden valt te vangen in de Voordelta. Maar nu geldt er sinds 1 november toch een toegangsverbod voor de grotere vissersschepen in de rustgebieden voor watervogels en zeehonden. Een terecht verbod volgens Rijkswaterstaat Noordzee, de organisatie die zich bezighoudt met het beheer van het beschermde gebied in de Voordelta. “In het beheerplan van de Voordelta dat in juli 2008 is vastgesteld, staat vermeld dat er vanaf 1 november niet meer mag worden gevist in de Bollen van de Ooster en Bollen van het Nieuwe Zand”, vertelt Hans Lammers. De procesbegeleider van het Natura 2000- beheerplan Voordelta geeft aan dat dit duidelijk is doorgesproken met de visserijorganisaties voordat het beheerplan werd vastgesteld.

Toch klopt bovenstaand beeld volgens Cees Sinke, voorzitter van de Visserijvereniging Zuid-West Nederland, niet helemaal. Zijn organisatie heeft bij het opstellen van het beheerplan weldegelijk een verzoek ingediend voor de visserij om in de maanden november en december nog in de Bollen van de Ooster en Bollen van het Nieuwe Zand te mogen vissen. Als deze magere garnaalmaanden voorbij waren, zou de visserij als tegenprestatie beloven om vanaf 1 januari tot 1 mei niet meer in de rustgebieden te komen. Sinke: “De toenmalig projectleider van Beheerplan Voordelta, Ton Dijlstra, beloofde ons vervolgens om dit voorstel te onderzoeken. Reden voor ons om het convenant voor de Voordelta te ondertekenen.” Het was voor de voorzitter dan ook een negatieve verrassing om te horen dat eurokotters sinds 1 november toch onwelkom zijn in de rustgebieden. 

Sinke gokt erop dat het eerdergenoemde voorstel van de lokale visserij in de vergetelheid is geraakt bij Rijkswaterstaat door de tussentijdse wisseling van projectleiders voor Beheerplan Voordelta. De voorzitter hoopt nu dat er alsnog wordt gekeken naar het voorstel bij een evaluatiebijeenkomst over de Voordelta, die vanmiddag plaatsvindt in de visafslag van Stellendam.

De Britse piloten wierpen soms hun bommen boven de Noordzee af, omdat ze hun doel in Duitsland niet konden vinden. Met de explosieven aan boord terug naar Engeland vliegen was voor de piloten te riskant. Maar: de ironie wil nu dat meer dan zestig jaar later de gedropte munitie alsnog een risico vormt bij de aanleg van de Tweede Maasvlakte. Dit betekent dat de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) al verschillende keren succesvol aan de bak kon om de bommen onschadelijk te maken.

De EOD kwam telkens in actie nadat de gedropte projectielen ontdekt werden tijdens baggerwerkzaamheden. De sleephopzuigers zijn voorzien van zogenoemde bommenroosters, die aan het eind van de zuigbuis zitten. Bij het opzuigen van zand blijven de explosieven voor het rooster, zodat ze niet aan boord van het schip komen.

Voor de bemanning van het schip is het de taak om na de ontdekking van een bom een foto te maken en deze naar de EOD te mailen. Deze experts geven vervolgens aan wat de bemanning moet doen tot de komst van de Opruimingsdienst. De werkzaamheden op het schip worden sowieso stilgelegd, en blijkt het om een echt zware bom te gaan, dan mag er nog maar een minimale bezetting aan boord zijn.

“Ja, het is tegenwoordig rustig op het water”, zegt Gert Tanis. De  Stellendammer vist alweer zo’n vijf jaar met een garnalenkotter dicht voor de kust van de Zuid-Hollandse Eilanden. Momenteel is zijn boot nog maar een van de weinige die in dit gebied mag varen; de meeste collega-vissers zijn sinds begin dit jaar niet meer welkom in grote delen van de Voordelta. In de plannen van de Tweede Maasvlakte is namelijk afgesproken dat met de komst van de megahaven er vanaf zomer 2008 een bodembeschermingsgebied (het zogeheten Natura 2000-gebied) wordt ingesteld in de Voordelta. Dit zeereservaat (25.000 ha) is er ter compensatie van de schade die de landwinning van de Tweede Maasvlakte heeft op het lokale onderwaterleven. Voor de meeste vissers is het reservaat grotendeels ontoegankelijk zodat bodemdieren, vissen en vogels zich hier weer kunnen nestelen. Stellendammer Tanis vormt hierop een uitzondering omdat hij met zijn kleine boot van 19 meter voor weinig overlast zorgt in het beschermde gebied.

De visser heeft zich dan inmiddels ook verzoend met het zeereservaat, maar bij veel collega’s in de Stellendamse haven heerst er nog steeds onvrede. De zogenoemde middenklasse onder de vissers beschikt namelijk over schepen met te grote sleepnetten, waardoor ze amper meer in het beschermde zeegebied mogen komen. Met hun kotters moeten ze nu op meer dan drie mijl van de kust op platvis en garnalen vissen. Uit onderzoek van de Universiteit van Wageningen blijkt dat deze extra kilometers de lokale visserij een verlies van 62.000 tot 229.000 euro brengen.

“De door de Tweede Maasvlakte veroorzaakte schade roept veel woede op bij de vissers”, vertelt Cees Sinke. Als voorzitter van de Visserijvereniging Zuid-West Nederland heeft hij veel contact met de vissers in de Voordelta. Hij legt de situatie uit: “Op dit moment is het grote probleem dat het door Universiteit van Wageningen berekende schadebedrag nog kan oplopen. Tot onze verbazing blijkt namelijk dat sinds 1 november 2009 de toegang tot het zeereservaat nog meer is beperkt. Vanaf deze datum blijken de wintertijden te gelden, waardoor er nauwelijks meer een boot in de rustgebieden mag komen.” Volgens Sinke is dit ‘winterregime’ funest voor veel garnaalvissers. Het zware weer dat de winter met zich meebrengt, maakt het namelijk onmogelijk om ver buiten de kust te vissen. Normaal gesproken gingen de vissers dan naar de bij de kustgelegen rustgebieden om garnalen te vangen, maar deze gebieden zijn nu dus grotendeels ontoegankelijk. “Als vissersorganisatie zijn we nu vooral boos omdat deze extra schade voor de vissers als een verrassing komt”, legt Sinke uit. “We dachten toch echt dat we in het convenant van juli 2008 met het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hadden afgesproken dat de vissers in de wintermaanden nog in het zeereservaat mochten komen.”

De voorzitter van de Visserijvereniging Zuid-West Nederland organiseert daarom komende vrijdag samen met Product Visschap (een andere organisatie voor de vissersbelangen) een bijeenkomst voor de lokale visserij in de Visafslag van Stellendam. Samen met de vissers moet een oplossing worden besproken voor de lastige situatie in de Voordelta. Sinke: “Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft bijvoorbeeld al een schaderegeling beloofd voor de vissers, maar het is nog onduidelijk hoe de precieze schade moet worden berekend. Hopelijk komen we hier vrijdag met een oplossing voor.”

Wat zand in zee. Meer is het nu nog niet, die Tweede Maasvlakte. Maar net zoals de geheimen van de oceaan zich onder het wateroppervlak bevinden, gaat er een diepere betekenis schuil achter de zandhopen in de Noordzee. Wie dat zegt? Ik, de maker van deze blog.  

Toch moet ik na deze wijze uitspraak even iets opbiechten. De betekenis van de Tweede Maasvlakte weet ik nu wel aardig te omschrijven, maar het duurde lang voordat ik op deze woorden kwam. De grootsheid van het Maasvlakte-project heeft mij namelijk weten te verrassen. Ik had wel een vermoeden dat het meer dan een hoop zand zou zijn; zaken als natuur en kunst zouden bijvoorbeeld een belangrijke rol spelen bij de komst van de megahaven. Echter, dat de Tweede Maasvlakte zoveel gevolgen zou hebben voor zoveel verschillende mensen (vooral in de regio Rijnmond), had ik nooit verwacht.

Niet alleen het topje, maar de bijhorende ijsberg kwam voor mij dan ook pas een paar weken geleden in zicht toen ik de documentaire ‘Op z’n Hollands’ zag, een film over de besluitvorming rondom de Tweede Maasvlakte. Regisseur Piet-Harm Sterk (lees hier het interview met hem) toonde het voor mij: de wereld van de megahaven is allesbehalve grijs. Je zou bijvoorbeeld kunnen stellen dat er bij de havenuitbreiding veel groene belangen spelen. De nieuw te realiseren industrie gaat bijvoorbeeld een groot effect hebben op de nabijgelegen natuur van de Voornes Duinen. Of wat te denken van de boeren in Albrandswaard die mogelijk hun grond gaan verliezen ter compensatie van de Tweede Maasvlakte.

Zij zijn de pechvogels. Puur omdat één belang nou eenmaal het zwaarst weegt bij het havenproject en dat is geld. De Tweede Maasvlakte moet een geweldige boost gaan vormen voor de lokale en landelijke economie. Met de uitbreiding wil het Havenbedrijf Rotterdam de haven steviger aan de top van de wereld zetten. Deze visie, gesteund door een leger van investeerders, maakte van de Tweede Maasvlakte meteen al kolos die niet meer gestopt kon worden. Ook niet in juridische zin: tegenstanders van de Tweede Maasvlakte, zoals de Verontruste Burgers van Voorne, kregen pas in het eindstadium van het havenproject de kans om een beroep bij de Raad van State in te dienen. Deze kritiek werd vervolgens door dezelfde Raad soepel weg gewuifd.

Kortom: uiteindelijk moeten we er toch aan geloven, die Tweede Maasvlakte. Er is geen andere conclusie dan deze, hoe somber zij ook voor sommigen is. De natuurliefhebber, de boer, de visser, ik wil ze toch een sprankje hoop meegeven. Die hoop is mijn vader. In hem zie ik de nederlaag maar tegelijkertijd de wederopstanding. Afgelopen zomer verloor hij door de aanleg van de Tweede Maasvlakte nog zijn zwemstekkie aan het Slufterstrand. Nu maakt hij vanaf hetzelfde strand foto’s van de baggerschepen die bezig zijn om het zand op te spuiten. Te nuchter om te mokken, zullen we maar zeggen.

Laat je mening maar horen over de volgende stelling:

Rotterdam
Om na te gaan hoe Rotterdam er in de toekomst voor staat ten opzichte van de concurrentie, is het belangrijk om te kijken hoe de haven de komende jaren zelf gaat groeien. Het meest recente jaarverslag van 2008 laat zien dat de goederenoverslag (erts, kool, olieproducten) toenam tot een recordniveau van 421 miljoen ton (aan –en afvoer). De overslag van containers bleef stabiel op 10.8 miljoen containers. Als we nu kijken naar de komst van de Tweede Maasvlakte heeft dit op korte termijn vooral gevolgen voor de containeroverslag. Volgens het plan gaat de eerste containerterminal in 2013 in werking; de chemische industrie zal zich pas later vestigen als het nieuwe havengebied in 2033 volledig af is. De komst van de nieuwe containerterminal moet ervoor zorgen dat erop de Tweede Maasvlakte 17 miljoen containers kwijt kunnen. Tel hierbij op dat het al bestaande havengebied in 2014 een overslag capaciteit van 17 miljoen heeft en je komt in totaal op 34 miljoen containers . De vraag is of de Rotterdamse haven hiermee zijn concurrenten inhaalt.

Sjanghai                                                                                                                         Momenteel is deze Chinese haven verruit de grootste ter wereld. In 2008 kende Sjanghai een goederenoverslag van 582 miljoen ton. Ter vergelijking: de nummer twee Zoushan/ Ningbo had in hetzelfde jaar een goederenoverslag van 520,1 miljoen ton. De verwachting is dan ook dat deze Chinese grootmacht nog wel een aantal jaar aan de top van de wereld blijft. Daar kan de komst van de Tweede Maasvlakte weinig aan veranderen. Toch is het interessant om de containercapaciteit te vergelijken van beide havens. In 2008 had de haven van Sjanghai een containeroverslag van 28 miljoen. De meeste containers stonden hierbij opgeslagen in de Yangshan-zeehaven, een van de vijf grootste havengebieden in Sjanghai. Dit havengebied is momenteel voor driekwart operationeel. Nu kunnen er 10 miljoen containers worden geplaatst, waar in 2012 de capaciteit naar 15 miljoen moet gaan. In totaal zou de containeroverslag van Sjanghai van de huidige 28 miljoen naar 33 miljoen containers moeten gaan in 2012. Dit betekent dat de Rotterdamse haven rond deze tijd met de Tweede Maasvlakte Sjanghai heeft bijgehaald. Hier dus pluspunten voor de Rotterdammers.

Singapore                                                                                                                                   Al haar activiteiten bij elkaar is dit de derde haven van de wereld, maar op het gebied van containeroverslag is Singapore al jaren de grootste haven op aarde. In 2008 had Singapore een overslag van 29,9 miljoen aan containers. Dat is nu al een enorme hoeveelheid, maar de Aziaten denken alweer aan de toekomst. Voor Singapore, het kleinste land in Zuid-Oost Azië, is de haven de belangrijkste steunpilaar van de economie, dus staan er al weer havenuitbreidingen in de planning. In 2018 moet de haven van een Singapore een containeroverslag van 50 miljoen hebben. Oftewel: Rotterdam eat your heart out! Met de komst van de Tweede Maasvlakte komt de Rotterdamse haven nog niet in de buurt van Singapore.     

Antwerpen                                                                                                                             Onze Belgische buren zullen het niet leuk vinden, maar Rotterdam is Antwerpen al jaren de baas. En niet zo’n klein beetje ook, kijk alleen al naar vorig jaar. In 2008 had de Rotterdamse haven 421,1 miljoen ton aan goederenoverslag, terwijl Antwerpen (toch de nummer twee van Europa) in totaal een overslag van 189,5 miljoen ton had. Vergelijken we dit met de containeroverslag dan zijn de verschillen wel kleiner: 10, 8 miljoen containers bij Rotterdam tegenover 8,7 miljoen bij Antwerpen. Daarbij geldt dat Antwerpen ook plannen heeft om de containeroverslag uit te breiden. In de komende jaren wil de haven naar een capaciteit van 14,3 miljoen containers gaan, tenminste als Nederland ook een beetje wil opschieten met het uitdiepen van de Westerschelde. Toch lijkt het sterk dat de Rotterdamse haven van deze uitbreiding gaat schrikken aangezien ze zelf naar 34 miljoen containers gaat.

Zo leidt dit globale overzicht tot een eigenaardige conclusie: met een megaproject als de Tweede Maasvlakte schiet de Rotterdamse haven nauwelijks iets op in de internationale concurrentiestrijd. Natuurlijk, Rotterdam loopt in op Sjanghai qua containeroverslag, maar deze verschillen zijn nihil en de achterstand op Singapore wordt qua containers alleen nog maar groter. Daarbij gaat Rotterdam het alleen nog maar moeilijker met Azië krijgen, omdat in deze regio de havens in deze eeuw met een serieuze opmars bezig zijn. In de top tien Wereldhavens 2008 staan zeven Chinese havens.                               

Toch is er een positieve noot: de Rotterdammers blijven Antwerpen voor. Maar of dit ook een belangrijke prestatie is? Valt wel mee, Rotterdam staat al eeuwen boven deze haven. Het is eerder beangstigend dat er voor het eerst nu serieus naar beneden wordt gekeken. De Tweede Maasvlakte is een eindsprint enkel om de achterstand te beperken.

Opeens moest ik aan haar denken: de groenknolorchis. Nu geniet ze nog van de frisse zeelucht die door haar longen stroomt, maar weldra zal de rook van de fabrieken naderen. De lucht zal gevuld worden met fijnstof, en dat is allesbehalve fijn voor de zeldzame orchidee haar tere blaadjes. Nee, de groenknol in de Voornse Duinen is niet blij nu ze weet dat de Tweede Maasvlakte definitief haar nieuwe buurman wordt.  

Boos staat ze in de wind te zwaaien. Terwijl haar dunne stengel heen en weer zwiept, kijkt het geelgroene bloempje vanaf de duinrand nauwlettend naar de overkant van het water. De eerste baggerschepen zijn al bezig om het zand op te spuiten. Iets wat de orchidee beangstigt; haar gele bloempje ziet er bleekjes uit. Het lot van deze plant is namelijk onzeker. De komst van de Tweede Maasvlakte brengt naar verwachting een stroomverandering met zich mee waardoor minder zeewater de aangelegen Voornse Duinen bereikt. Een kleine ramp voor de groenknol, omdat deze plant zijn worteltjes graag nat houdt. De orchidee is een kieskeurige dame die voornamelijk groeit in natte, kalkrijke duinvalleien.

De tijd lijkt nu dus ook aangebroken voor de groenknol om de biezen te pakken. Geen strandzonnetje meer op de bol en uitzicht op zee voor deze orchidee. Geen bezoek meer van mededuinbewoners als de Kuifduiker, Toppereend en Tureluur. Het leven in de duinvallei van Oostvoorne zit er voor deze orchidee zo goed als op. In het vooruitzicht ligt nu de verhuizing naar de nieuw aangelegde duinstrook in Delfland vlakbij Hoek van Holland. De grote meneren van het Havenbedrijf hebben haar beloofd dat het hier precies hetzelfde zal zijn als in Oostvoorne.

Maar dat kan niet, het zal niet hetzelfde zijn. Natuurlijk, er ligt vast ook zand in Delfland. Daar zullen de graafmachines goed voor gezorgd hebben. Alleen maakt een paar hopen zand nog geen duin. Er is geen helmgras dat danst in de wind, vogels die zich verstoppen in de duindoornstruiken of een beekje dat zich een weg door de duinen kronkelt. In Delfland is alleen de wind, en de groenknol zal er vol instaan.

Ik heb medelijden met haar. Onder de Habitatrichtlijn van de Europese Unie heeft de orchidee tien jaar lang strijdgevoerd tegen de komst van de Tweede Maasvlakte, maar nu is de oorlog verloren. Verbannen naar een kale zandvlakte. Ik zal aan haar denken als ze eenmaal is beland aan de kust van Hoek van Holland. Laat de wind alsjeblieft niet haar groene nekje breken. 

Hier wellicht een handig filmpje om voor deze column in de juiste stemming te komen:   

Kortom: allemaal ingredienten voor een interessante voorgeschiedenis die met onderstaande tijdlijn (zie link) is geprobeerd na te bootsen. Alle belangrijke gebeurtenissen rondom de Tweede Maasvlakte zijn op een rijtje gezet:                        

Voorns verzet gebroken
Om bij de verliezers te beginnen: de teleurstelling zit er duidelijk in bij Dick van der Laan. De woordvoerder van de Vereniging Verontruste Burgers van Voorne was met zijn organisatie tegen de goedkeuring van het bestemmingsplan ‘Maasvlakte 2’. De vereniging vreesde dat door de komst van de megahaven, de nabijgelegen Voornse Duinen zouden worden aangetast. Helaas, de rechter deelde deze angst niet. Teleurstelling heerst nu bij Van der Laan: niet alleen over de uitspraak (‘de kans was klein dat de rechter zou instemmen met onze klachten’), maar vooral over het late tijdstip van het oordeel van de Raad van State in het proces rondom de Tweede Maasvlakte. “Er is inmiddels al zoveel geld geïnvesteerd door bedrijven in het te realiseren industriegebied, dat er geen weg terug meer is”, beweert Van der Laan.

Volgens de woordvoerder keek de rechter door dit economische belang van de komst van de Tweede Maasvlakte met een (te) optimistische blik naar het bestemmingsplan. Van der Laan heeft zo zijn twijfels over de goedkeuring die werd uitgesproken over de maatregelen van het Havenbedrijf Rotterdam om aantasting van de Voornse Duinen te voorkomen. Als voorbeeld noemt hij de maatregel om vanaf 2025 geen binnenvaartschepen toe te laten in de Tweede Maasvlakte die nog niet varen met een emissiearme dieselmotor. Deze schepen zorgen voor een hoge uitstoot van stikstof die de luchtkwaliteit rondom de Voornse Duinen verslechtert. “Maar”, legt Van der Laan uit, “deze maatregel geldt niet voor de zeevaartschepen die de haven binnenvaren, terwijl deze tankers met hun vaak oude dieselmotoren voor de grootste stikstofuitstoot gaan zorgen.”   

Rotterdamse boeren tevreden
In tegenstelling tot de bewoners van Voorne kunnen de boeren van de Albrandswaard (vlakbij Rhoon) voorlopig juichen; zij raken hun grond (nog) niet kwijt door de aanleg van de Tweede Maasvlakte. In het bestemmingsplan ‘Maasvlakte 2’ was namelijk bepaald dat een natuur –en recreatiegebied van 750 hectare moest worden aangelegd ter compensatie van het verlies aan natuur door de aanleg van de megahaven. Hiervoor zou o.a de grond van de agrariërs van de Albrandswaard (600 hectare) worden ontpolderd, maar de rechter heeft nu besloten dat deze ontpoldering ten onrechte in het plan van de Tweede Maasvlakte is opgenomen. Er moet een apart bestemmingsplan komen waarin de aanleg van het natuur –en recreatiegebied wordt vastgelegd.

Op deze kaart kun je zien welke polders er in het oorspronkelijke bestemmingsplan zouden worden omgevormd:

 
View Larger Map

Dat de architecten van het nieuwe natuurgebied (Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en Zuid-Hollands Landschap) terug naar de tekentafel moeten, stemt de Vereniging tegen Milieubederf positief. Zij hadden de zaak voor de Rotterdamse boeren aangekaart bij de Raad van State, en volgens voorzittter Lilian van der Horst staan deze boeren nu sterk in hun schoenen. “De uitvoerders van deze ontpoldering zijn het nu verplicht om met de boeren aan tafel te gaan zitten. Voor de verandering is het in Nederland nu eens niet zo dat bij een megaproject als de Tweede Maasvlakte de projectleiders alle vrijheid krijgen ten koste van de democratie.”